2025 - Object N° 3 - 80 jaar Vrede
Op de vooravond van 11 November werpen we graag een blik op enkele artefacten die dienst deden in de Bevrijdings- of Vredestoeten van 1945 en betrekking hebben op de eerste Herdenkingsdagen van de oorlogsslachtoffers tijdens dat eerste 'Vredesjaar'.
Hoewel Olmen en Balen reeds op 13 en 14 september 1944 werden bevrijd, was het wachten tot na de capitulatie van Duitsland vooraleer de feestvreugde uitgebreid kon worden getoond. In Olmen vonden aan het begin van de zomer reeds festiviteiten plaats en trok op zondagnamiddag 1 juli een grote stoet door het dorp. In Balen werd op 9 september 1945 een 'Groote Vredestoet' ingericht. Op 11 november 1945 volgde nog een nationale 'Herdenkingsdag', die ook in Balen werd ingericht aan het Monument der Gesneuvelden, dat toen nog centraal op de Markt van Balen stond.
Spullen met een lokale herkomst
Hoedjes, vlagjes, slingers, ... De Bevrijdingsfeesten en -stoeten zorgden voor heel wat huisvlijt. Talrijke praalwagens werden opgesmukt en ook de deelnemende groepen zorgden voor de bijhorende kledij en (vooral) tricolore versieringen. Maar ook (voormalige) militaire materialen die ter plaatse waren achtergelaten, kregen een nieuwe functie in deze stoeten en werden daarvoor vaak aangepast of gedecoreerd. We werpen hieronder alvast een blik op twee items met een lokaal verhaal.
De onderstaande helm met 'hakenkruizen' aan de zijkanten dateert uit de Eerste Wereldoorlog (Model 1916) en werd teruggevonden op een Balense zolder. De opvallende decoraties op het hoofddeksel en het bijhorende familieverhaal maken duidelijk dat het stuk dienst deed in de 'Groote Vredestoet' van Balen en later ook in de lokale carnavalstoeten.
De kepie is een recente zoldervondst en werd teruggevonden in een woning aan de Oosthamsesteenweg te Beverlo. Hoewel zwaar gehavend, is het toch een bijzonder artefact en stille getuige van Vredestoeten in de regio. Het gaat om een vooroorlogse Belgische kepie van een soldaat uit een infanterie- of linieregiment (blauwe bies). De Belgische cocarde en insignes zijn verwijderd en vervolgens werd de kepie versierd met een 'goud-gele' stormband en een Bevrijdingspinnetje van de Royal Air Force (RAF).
Hoewel Olmen en Balen reeds op 13 en 14 september 1944 werden bevrijd, was het wachten tot na de capitulatie van Duitsland vooraleer de feestvreugde uitgebreid kon worden getoond. In Olmen vonden aan het begin van de zomer reeds festiviteiten plaats en trok op zondagnamiddag 1 juli een grote stoet door het dorp. In Balen werd op 9 september 1945 een 'Groote Vredestoet' ingericht. Op 11 november 1945 volgde nog een nationale 'Herdenkingsdag', die ook in Balen werd ingericht aan het Monument der Gesneuvelden, dat toen nog centraal op de Markt van Balen stond.
Spullen met een lokale herkomst
Hoedjes, vlagjes, slingers, ... De Bevrijdingsfeesten en -stoeten zorgden voor heel wat huisvlijt. Talrijke praalwagens werden opgesmukt en ook de deelnemende groepen zorgden voor de bijhorende kledij en (vooral) tricolore versieringen. Maar ook (voormalige) militaire materialen die ter plaatse waren achtergelaten, kregen een nieuwe functie in deze stoeten en werden daarvoor vaak aangepast of gedecoreerd. We werpen hieronder alvast een blik op twee items met een lokaal verhaal.
De onderstaande helm met 'hakenkruizen' aan de zijkanten dateert uit de Eerste Wereldoorlog (Model 1916) en werd teruggevonden op een Balense zolder. De opvallende decoraties op het hoofddeksel en het bijhorende familieverhaal maken duidelijk dat het stuk dienst deed in de 'Groote Vredestoet' van Balen en later ook in de lokale carnavalstoeten.
De kepie is een recente zoldervondst en werd teruggevonden in een woning aan de Oosthamsesteenweg te Beverlo. Hoewel zwaar gehavend, is het toch een bijzonder artefact en stille getuige van Vredestoeten in de regio. Het gaat om een vooroorlogse Belgische kepie van een soldaat uit een infanterie- of linieregiment (blauwe bies). De Belgische cocarde en insignes zijn verwijderd en vervolgens werd de kepie versierd met een 'goud-gele' stormband en een Bevrijdingspinnetje van de Royal Air Force (RAF).
'Groote Vredesstoet' in Balen-Neet - 9 september 1945
Tijdens de zomer van 1945 kreeg elke Balenaar een vouwblad in de bus, met daarop het programma van de 'Groote Vredesstoet' die zou plaatsvinden op zondag 9 september. De stoet werd gevorm om 13.30u en vertrok een half uur later. 's Avonds, om 21.00u, werd het feestgebeuren afgesloten met een 'prachtig vuurwerk'. Aan de stoet namen maar liefst 27 wagens en 25 groepen deel. Die dag tekende het hele dorp present. Alle voorname straten en gehuchten vervaardigden een praalwagen. Daarnaast sloten ook Politie, Rijkswacht en tal van muziekkorpsen mee aan.
Het programma vermeldde de volgende wagens en groepen:
De stoet werd vanuit de Hoolsstraat, Statiestraat, Boulevard en Nieuwstraat gevormd. Elke groep kreeg concrete instructies om de groepen en wagens in het geheel toe te voegen. Stelselmatig passeerden de onderdelen verschillende malen langs de Markt, waar een tribune stond opgesteld en alle toenmalige hoogwaardigheidsbekleders aanwezig waren om het spektakel te aanschouwen.
De stoet volgde de vooraf opgelegde wegwijzers en route: Statiestraat > Markt > Schoor (rond de kapel draaien) > Steeg (tot aan de Gebroeders Diels) > links naar de Reyth > Hoolststraat > Statiestraat > Boulevard > Nieuwstraat > Rechts langs het (oud) Gemeentehuis > Vaartstraat > Markt > Kerkstraat (tot aan het Volkshuis) > Deliestraat (tot aan de Elektriciteitskabine) > Links de Zandstraat in (tot Jozef Dammen) > Kloosterstraat > Rechts Steegstraat > Markt > Vaartstraat (tot aan de brug) > Links de Berg > Ontbinding van de stoet op 't Pleintje aan Victor Werelds.
Het gebeuren werd op verschillende plaatsen vastgelegd op foto. De onderstaande reportage toont aan dat vrijwel het hele dorp actief betrokken was bij deze grootse herdenking en optocht, ofwel als deelnemer ofwel als toeschouwer. De 'Groote Vredestoet' was wellicht hét grootste massa evenement in de Balense dorpsgeschiedenis.
Tijdens de zomer van 1945 kreeg elke Balenaar een vouwblad in de bus, met daarop het programma van de 'Groote Vredesstoet' die zou plaatsvinden op zondag 9 september. De stoet werd gevorm om 13.30u en vertrok een half uur later. 's Avonds, om 21.00u, werd het feestgebeuren afgesloten met een 'prachtig vuurwerk'. Aan de stoet namen maar liefst 27 wagens en 25 groepen deel. Die dag tekende het hele dorp present. Alle voorname straten en gehuchten vervaardigden een praalwagen. Daarnaast sloten ook Politie, Rijkswacht en tal van muziekkorpsen mee aan.
Het programma vermeldde de volgende wagens en groepen:
- 1. Politiekorps
- 2. Gemeentelijk Muziekkorps, K.S.A. (in haagvormen)
- 3. Sinte Odrada bescherme Balen (Scheps) - 1 wagen en groep
- 4. Kerkekruiers van Balen (Kerkstraat) - 1 wagen en groep
- 5. Nederlaag der moffen (Hoolsterberg) - 1 wagen
- 6. Groep (Hulsen)
- 7. Arbeid en Vrede (Berg) - 1 wagen en 3 groepen
- 8. Veldhospitaal - Vredevierders van 'den verloren hoek' (Reyth en Holven) - 2 wagens
- 9. Vredeviering op 'Steeg (Steeg) - 1 wagen en groep
- 10. Conferentie van St. Francisco in Belgisch Congo (Reysberg) - 2 wagens en 2 groepen
- 11. Muziek van de Vennen (Vennen)
- 12. Verheerlijking van België en de Bevrijders van 't Oosten (Statiestraat, Boulevard en Nieuwstraat) - 1 wagen en groep
- 13. Offer van Balensche Bevrijding, Vredeschip, Hulde aan Poltieke Gevangenen (Schoorheide) - 3 wagens
- 14. Hulde aan onze slachtoffers (Molenstraat) - 1 wagen en groep
- 15. Hulde van Congo aan Geallieerden (Schoor) en V-wagen (Ongelberg) - 2 wagens
- 16. Biekorf, Vredeviering op de Vennen (Vennen en Most) - 2 wagens en 2 groepen
- 17. Vredeviering, Alarm (Gerheide) - 2 wagens en groep
- 18. Oorlogstoestanden (Drijhuizen) - 1 wagen en groep
- 19. Arbeid en Vrede in de landbouw (Rosselaar) - 1 wagen en groep
- 20. Hulde aan onze Bevrijders en Vredeschip (Vaartstraat) - 2 wagens en groep
- 21. Hulde aan de Vredeklokken (Steegstraat) - 1 wagen
- 22. Muziek van Hulsen
- 23. Negen Provincies, Hulde aan de Koning (Markt) - 1 wagen
- 24. Koningin van den Vrede (Balen-Wezel) - 1 wagen
- 25.Rijkswacht
De stoet werd vanuit de Hoolsstraat, Statiestraat, Boulevard en Nieuwstraat gevormd. Elke groep kreeg concrete instructies om de groepen en wagens in het geheel toe te voegen. Stelselmatig passeerden de onderdelen verschillende malen langs de Markt, waar een tribune stond opgesteld en alle toenmalige hoogwaardigheidsbekleders aanwezig waren om het spektakel te aanschouwen.
De stoet volgde de vooraf opgelegde wegwijzers en route: Statiestraat > Markt > Schoor (rond de kapel draaien) > Steeg (tot aan de Gebroeders Diels) > links naar de Reyth > Hoolststraat > Statiestraat > Boulevard > Nieuwstraat > Rechts langs het (oud) Gemeentehuis > Vaartstraat > Markt > Kerkstraat (tot aan het Volkshuis) > Deliestraat (tot aan de Elektriciteitskabine) > Links de Zandstraat in (tot Jozef Dammen) > Kloosterstraat > Rechts Steegstraat > Markt > Vaartstraat (tot aan de brug) > Links de Berg > Ontbinding van de stoet op 't Pleintje aan Victor Werelds.
Het gebeuren werd op verschillende plaatsen vastgelegd op foto. De onderstaande reportage toont aan dat vrijwel het hele dorp actief betrokken was bij deze grootse herdenking en optocht, ofwel als deelnemer ofwel als toeschouwer. De 'Groote Vredestoet' was wellicht hét grootste massa evenement in de Balense dorpsgeschiedenis.
'Herdenkingsdag' - Wapenstilstand 11 november 1945
Op 6 november 1945 werd in Balen een aankondiging verspreid (per brief) met daarin een oproep tot deelname aan een 'Herdenkingsdag'. De brief van toenmalig burgemeester Alois Delsupehe was in de eerste plaats gericht aan de families van de oorlogsslachtoffers uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de groeperingen van de Weerstand. Maar de oproep kreeg eveneens gehoor bij de hele Balense bevolking.
De lokale overheden werden door de Belgische regering opgeroepen om op Wapenstilstand een 'Herdenkingsdag' in te richten. Daarbij zouden niet alleen de gesneuvelden van de Groote Oorlog 1914-1918 worden herdacht, maar ook de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog, die toen net ten einde was gekomen. De herdenking van Wapenstilstand kreeg in 1945 een nieuwe invulling en moest voortaan plechtige hulde brengen aan de 'Groote Dooden, waarvan het offer heeft bijgedragen tot onze bevrijding en het groeien van 's lands eer'...
Op 6 november 1945 werd in Balen een aankondiging verspreid (per brief) met daarin een oproep tot deelname aan een 'Herdenkingsdag'. De brief van toenmalig burgemeester Alois Delsupehe was in de eerste plaats gericht aan de families van de oorlogsslachtoffers uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de groeperingen van de Weerstand. Maar de oproep kreeg eveneens gehoor bij de hele Balense bevolking.
De lokale overheden werden door de Belgische regering opgeroepen om op Wapenstilstand een 'Herdenkingsdag' in te richten. Daarbij zouden niet alleen de gesneuvelden van de Groote Oorlog 1914-1918 worden herdacht, maar ook de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog, die toen net ten einde was gekomen. De herdenking van Wapenstilstand kreeg in 1945 een nieuwe invulling en moest voortaan plechtige hulde brengen aan de 'Groote Dooden, waarvan het offer heeft bijgedragen tot onze bevrijding en het groeien van 's lands eer'...
Tot op de dag van vandaag wordt die traditie van herdenken in ere gehouden. Na een plechtige herdenkingsmis, volgt thans nog steeds een optocht naar het Monument der Gesneuvelden. Daar wordt omstreeks 11.00u een herdenkingsplechtigheid gehouden voor alle slachtoffers uit de twee wereldoorlogen.
Opdat we hen nooit zullen vergeten...
We will remember them...
Bronnen
BALEN, Balen Bevrijd, Archief en Documentatie over de Vredestoet en Herdenkingen.
BALEN, Fotocollectie en Prentkaartencollectie Erfgoed Balen, (https://www.kempenserfgoed.be).
MERTENS, K., Balen tijdens de Tweede Wereldoorlog, Balen, 2004.
SMOLDERS, F., Olmen tijdens de Tweede Wereldoorlog, Olmen, 1989.
Dankwoord
Met expliciete dank aan de families die de M16 helm uit Balen en de Belgische kepie uit Beverlo overdroegen! Enorm bedankt!
Opdat we hen nooit zullen vergeten...
We will remember them...
Bronnen
BALEN, Balen Bevrijd, Archief en Documentatie over de Vredestoet en Herdenkingen.
BALEN, Fotocollectie en Prentkaartencollectie Erfgoed Balen, (https://www.kempenserfgoed.be).
MERTENS, K., Balen tijdens de Tweede Wereldoorlog, Balen, 2004.
SMOLDERS, F., Olmen tijdens de Tweede Wereldoorlog, Olmen, 1989.
Dankwoord
Met expliciete dank aan de families die de M16 helm uit Balen en de Belgische kepie uit Beverlo overdroegen! Enorm bedankt!